Giang mai bẩm sinh là một tình trạng nguy hiểm, khi trẻ bị nhiễm xoắn khuẩn Treponema pallidum từ ngay trong bụng mẹ. Bài viết dưới đây của Phòng khám Maia&Maia sẽ cung cấp thông tin về triệu chứng, nguyên nhân, tác hại và phương pháp chẩn đoán, điều trị giang mai bẩm sinh, cùng cách phòng ngừa hiệu quả tới mọi người.
I. Giang mai bẩm sinh là gì?
Giang mai bẩm sinh là tình trạng trẻ sơ sinh bị nhiễm xoắn khuẩn giang mai từ mẹ trong quá trình mang thai và sinh thường. Vi khuẩn giang mai từ máu người mẹ có thể truyền sang thai nhi ở bất kỳ giai đoạn nào của thai kỳ, nhưng nguy cơ và mức độ nghiêm trọng cao nhất ở tam cá nguyệt thứ hai, khi hệ miễn dịch của thai nhi bắt đầu phát triển và có phản ứng với vi khuẩn.
II. Triệu chứng bệnh giang mai bẩm sinh
Giang mai bẩm sinh được chia thành hai dạng chính dựa theo thời điểm khởi phát của bệnh:
1. Giang mai bẩm sinh sớm
Giang mai bẩm sinh sớm thường xuất hiện trong 2 năm đầu đời của trẻ, đặc biệt là những tháng đầu sau sinh với triệu chứng dễ nhầm lẫn với các tình trạng da liễu thông thường:
- Phát ban có màu đồng, thường ở lòng bàn tay, lòng bàn chân, và quanh miệng
- Sổ mũi kéo dài, dịch mũi có lẫn máu và gây khó thở.
- Tổn thương nội tạng, gan và lá lách to, vàng da kéo dài
- Viêm màng xương, gây đau khi cử động
2. Giang mai bẩm sinh muộn
Giang mai bẩm sinh muộn thường xuất hiện sau 2 tuổi, thậm chí đến tuổi thiếu niên hoặc trưởng thành mới phát hiện. Khi đó, vi khuẩn giang mai đã tồn tại trong cơ thể lâu dài, gây ra các tổn thương mạn tính và không thể hồi phục hoàn toàn với các biểu hiện đặc trưng gồm:
- Răng Hutchinson với đặc điểm răng cửa có hình chóp, mọc thưa, dễ mòn.
- Mũi yên ngựa khi phần sống mũi bị sụp, biến dạng đặc trưng.
- Điếc, mù lòa do tổn thương thần kinh thính giác và thị giác.
- Biến dạng xương, khớp đặc biệt là xương chày cong hình lưỡi kiếm, khớp gối phì đại.
- Chậm phát triển thể chất và trí tuệ ảnh hưởng đến học tập và sinh hoạt.
- Một số trường hợp có nguy cơ xuất hiện tổn thương thần kinh trung ương như co giật, liệt hoặc rối loạn vận động.
III. Nguyên nhân gây bệnh giang mai bẩm sinh cho trẻ
Nguyên nhân duy nhất gây giang mai bẩm sinh là người mẹ mắc bệnh giang mai nhưng không được điều trị hoặc điều trị không đúng và đủ phác đồ trong thời kỳ mang thai. Đáng lưu ý, nguy cơ lây truyền cao nhất xuất hiện khi người mẹ đang ở giai đoạn giang mai sớm (giai đoạn I và II). Đây là thời điểm lượng xoắn khuẩn trong máu đạt mức rất cao, khiến khả năng truyền sang thai nhi có thể lên tới tối đa. Khi bệnh bước sang giang mai tiềm ẩn muộn, nồng độ xoắn khuẩn giảm dần nên nguy cơ lây cũng thấp hơn, nhưng không bao giờ bằng 0.
IV. Tác hại của bệnh giang mai bẩm sinh
Giang mai bẩm sinh là căn bệnh nguy hiểm không chỉ gây ảnh hưởng đến sức khỏe người mẹ mà còn để lại hậu quả nghiêm trọng cho thai nhi và cho trẻ. Chi tiết như sau:
1. Đối với thai nhi
Khi người mẹ mắc giang mai trong thai kỳ mà không được điều trị, thai nhi có nguy cơ cao bị ảnh hưởng ngay từ trong bụng mẹ gây ra tác hại phổ biến bao gồm:
- Sảy thai hoặc thai chết lưu: Vi khuẩn giang mai xâm nhập sâu vào nhau thai gây viêm nhiễm, làm gián đoạn quá trình cung cấp oxy và dưỡng chất cho thai.
- Sinh non hoặc thai chết ngay sau sinh: Trẻ sinh ra có thể trạng yếu, nhẹ cân, suy hô hấp hoặc tử vong trong những ngày đầu đời.
- Chậm phát triển trong tử cung: Trẻ bị giang mai bẩm sinh thường chậm tăng trưởng, cân nặng thấp và kém phát triển thể chất so với tuổi thai.
2. Đối với trẻ sơ sinh
Đối với những trẻ mắc giang mai từ trong bụng mẹ nếu sống sót và chào đời sẽ có nguy cơ cao mắc:
- Tử vong sơ sinh: Trẻ có thể tử vong ngay sau sinh do các vấn đề về hô hấp, nhiễm trùng nặng hoặc các tổn thương nội tạng nghiêm trọng.
- Tàn tật vĩnh viễn: Trẻ phải chịu các di chứng suốt đời như mù lòa, điếc, chậm phát triển, dị tật xương và các vấn đề thần kinh.
- Gánh nặng y tế: Trẻ cần được điều trị tích cực và theo dõi dài hạn, gây tốn kém và áp lực cho gia đình cũng như hệ thống y tế.
V. Giang mai bẩm sinh có chữa khỏi được không?
Trẻ nhiễm xoắn khuẩn được điều trị đúng phác đồ kháng sinh, đặc biệt là penicillin, có thể loại bỏ hoàn toàn vi khuẩn và hạn chế tối đa biến chứng. Điều trị sớm trong những tuần đầu sau sinh là hiệu quả nhất. Nếu phát hiện muộn việc điều trị vẫn có thể giúp tiêu diệt xoắn khuẩn nhưng không thể cải thiện được các tổn thương vĩnh viễn đã hình thành như dị tật răng, điếc, tổn thương não,…
VI. Cách chẩn đoán và điều trị bệnh giang mai bẩm sinh
Để bảo vệ sức khỏe của trẻ và ngăn ngừa các biến chứng nguy hiểm, việc chẩn đoán sớm và điều trị y khoa kịp thời đóng vai trò vô cùng quan trọng.
1, Phương pháp chẩn đoán
Giang mai bẩm sinh có thể được phát hiện ngay từ khi mang thai hoặc sau khi trẻ chào đời thông qua các phương pháp xét nghiệm chuyên khoa:
- Chẩn đoán mẹ (Sàng lọc thai kỳ): Bắt buộc xét nghiệm máu mẹ (RPR/VDRL và TPHA/FTA-ABS) trong lần khám thai đầu tiên và lặp lại nếu có nguy cơ cao.
- Chẩn đoán trẻ sơ sinh (Sau sinh): Tiến hành làm xét nghiệm RPR/VDRL trên mẫu máu trẻ hoặc chọc dò tủy sống để kiểm tra giang mai thần kinh. Ngoài ra, còn có X-quang xương dài để kiểm tra các dấu hiệu viêm và phá hủy xương đặc trưng của giang mai bẩm sinh.
2, Cách điều trị
Cho đến nay, kháng sinh Penicillin vẫn là loại kháng sinh duy nhất được chấp thuận và có hiệu quả trong việc điều trị giang mai bẩm sinh, vì nó có khả năng đi vào hệ thần kinh trung ương. Việc điều trị giang mai bẩm sinh cho trẻ phải được dựa trên chẩn đoán về mức độ nặng, liều lượng và thời gian điều trị phù hợp với trẻ.
VII. Cách giảm thiểu nguy cơ trẻ mắc bệnh giang mai
Phòng ngừa giang mai bẩm sinh là biện pháp quan trọng và hiệu quả nhất để bảo vệ sức khỏe cho cả mẹ và bé. Do lây truyền trực tiếp từ mẹ sang con trong thai kỳ hoặc khi sinh nên mẹ bầu cần chủ động phòng tránh để giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh ở trẻ:
- Khám sức khỏe tổng quát và thực hiện xét nghiệm tiền thai kỹ lưỡng đặc biệt là xét nghiệm giang mai. Nếu phát hiện dương tính cần điều trị triệt để
- Khám thai định kỳ trong suốt thai kỳ, nhất là ở các mốc thời gian quan trọng như 3 tháng đầu, giữa thai kỳ và giai đoạn cuối để phát hiện sớm khả năng tái nhiễm hoặc lây chéo.
- Sử dụng bao cao su đúng cách để tránh lây nhiễm giang mai trong suốt thai kỳ.
- Nếu bạn tình có biểu hiện nghi ngờ mụn loét, phát ban, sưng hạch…, cần đi khám ngay và ngừng quan hệ cho đến khi được điều trị khỏi hoàn toàn.
- Tham gia khóa học giáo dục sức khỏe sinh sản và nâng cao nhận thức về bệnh lý xã hội, bao gồm giang mai
- Điều trị dự phòng cho mẹ và bạn tình bằng kháng sinh nếu có nguy cơ nhiễm trùng tiềm ẩn, kể cả khi kết quả xét nghiệm âm tính để đảm bảo an toàn tuyệt đối cho thai nhi.
Bài viết trên đây của Phòng khám Maia&Maia đã chia sẻ đến mọi người thông tin chi tiết về tình trạng bệnh giang mai bẩm sinh và hướng dẫn biện pháp phòng tránh nhiễm khuẩn. Nếu có nghi ngờ mắc bệnh hoặc nhận thấy dấu hiệu bất thường, cha mẹ hãy cho trẻ thăm khám sớm với bác sĩ chuyên khoa để được điều trị sớm.
